Bilim evrim kuramını ret mi etti; kuramın yanlışlığı mı kanıtlandı? Yaratılışçılar böyle olduğunu söylüyor, Darwin’in kuramının çöktüğünü iddia ediyorlar. Günümüzün bütün olguları Darwin’i ve kuramını çürütüyormuş güya. Doğru mu? Hiç de değil. Aksine günümüzdeki bütün bilimsel bulgu ve olgular evrim kuramını doğruluyor, daha bir pekiştiriyor. Buna rağmen uzun yıllardır kapsamlı bir tartışma sürüp gidiyor: Doğa ve üzerindeki canlılar evrildi mi, yaratıldı mı? Bilim, “evrildi” diyor, din adamları ve dini kullanan politikacılar da bu soruyu “yaratıldı” diye yanıtlıyor.
Bu konuda dünyada, özellikle ABD’nin ateşlediği büyük bir tartışma sürüyor. Tartışmanın iki tarafı da -evrimi savunan bilim tarafı da, yaratılışı savunan taraf da-, özellikle İngilizce konuşulan dünyada, çok sayıda kitap yayınlıyor. Evrimle ilgili literatüre her gün bir yenisi ekleniyor. Tartışmanın hararetli geçtiği ülkelerden birisi de Türkiye. Ama itiraf etmek gerekir ki, bu konuda Türkiye’de asıl hareketli olan, sürekli yayın yapan taraf yaratılışçılar. Evrimi savunanların ürünleri daha az. Bunun böyle olmasının kuşkusuz ülkeye özgü pek çok politik, ideolojik, sosyal ve kültürel nedeni var. Ama buradaki konumuz bu nedenleri tartışmak değil.
Darwin’in Türlerin Kökeni kitabının yayınlanmasının üzerinden 150 yıl geçti. Evrim kuramı, elde edilen yeni bilgilerle daha zenginleşti, daha doğrulandı. İnsanlık tarihinin belki de üzerinde en fazla tartışma, hakkında en fazla yayın yapılan konusu evrim, kişisi Darwin, kitabı da Darwin’in 1859’da yayınladığı ünlü Türlerin Kökeni. Böyle olunca, bu kadar konuşulan, hakkında bunca yayının olduğu Türlerin Kökeni’nin dünyada en fazla okunan kitaplardan biri olduğunu sanıyor insan doğal olarak. Böyle mi? İngiltere’nin önde gelen üniversitelerinden University College London’ın (UCL) genetik profesörlerinden Steve Jones, bu soruya “hayır” diye yanıt veriyor. Profesör Jones, “Üniversite’de biyoloji öğrencilerine genetik dersleri veriyorum. Her yıl yeni gelen öğrencilere Darwin’in kitabını okuyup okumadıklarını sorarım. Bugüne dek, okudum diyen tek bir öğrenciyle karşılaşmadım” diyor.
Steve Jones buradan yola çıkarak, “evrim kuramı yeterince bilinmiyor, Darwin’in kuramını tanıtmak, bu konudaki yeni bulguları göstermek lazım” deyip Darwin’in kitabını bir anlamda yeniden yazmaya karar vermiş. Darwin yaşıyor olsaydı Türlerin Kökeni kitabını bugünkü bilgilerimizle nasıl yazardı diye düşünmüş ve oturmuş bilgisayarının başına. Kalktığında ortaya Neredeyse Bir Balina Gibi - Güncellenmiş Türleri Kökeni (Almost Like a Whale - The ‘Origin of Species’ Updated) adlı 400 sayfalık bir kitap çıkmış. 1999’da İngiltere’de yayınlanan bu kitap kısa zaman sonra ABD ve Kanada’da Darwin’in Hayaleti (Darwin’s Ghost) ve Almanya’da da Balina Yüzgeçlerini Nasıl Kazandı (Wie der Wal zur Flosse kam) adıyla piyasaya sürüldü. Evrimle ilgili yoğun bilginin olduğu kitap bu ay sonunda Türkçe’de, Neredeyse Balina Gibi - Güncellenmiş Türlerin Kökeni adıyla Evrensel Basım Yayın tarafından yayınlanıyor.
Profesör Jones kitapta evrim kuramını bütün boyutlarıyla ele alıyor; bugünkü bilgiler ışığında evrimi irdeliyor. Sonunda ortaya muazzam bir bilgi dağı çıkıyor. Darwin gibi Jones da, evrimin doğruluğunu kanıtlayan üç, beş, on değil, doğadan yüzlerce örnek sıralıyor kitabında. Ve üstelik verdiği örnekler, binlerce yıl önce yaşamış ve bugün artık kaybolmuş türlerden değil. Bugün de yaşayan; çok kısa zaman önce evrim geçirmiş ve gözlerimizin önünde hâlâ geçirmekte olan türleri inceliyor daha çok. Evcil hayvanlardan vahşilerine dek çoğunlukla iyi bilinen türleri evrim açısından ele alıyor: Kediler, köpekler, domuzlar, güvercinler, serçeler, ispinozlar, kargalar, atlar, öküzler, antiloplar, kertenkeleler, fareler, güller... vb vb.. Yalnızca bilinen türlerdeki evrimi incelemekle de sınırlamıyor kendini. Evrimin ortaya çıkardığı yeni türleri de evrimin süzgecinden geçiriyor. AIDS hastalığına neden olan HIV, değişik kimyasal maddelere direnç kazanan böcek ve haşereler, antibiyotiklere dirençli hale gelen bakteriler... hepsi de Jones’un örnekleri arasında. Profesör Jones, yaratılışçıların, “verilen örnekler hep binlerce yıl öncesinden; evrimciler bugün evrim geçirmekte olan tek bir örnek gösteremez” iddialarını böyle çok sayıda örnekle yanıtlıyor ve evrimin bugün de sürmekte olduğunu somut olarak gösteriyor. Akademik kariyerinin yanı sıra televizyon programcısı, köşe yazarı ve çok ödüllü bir yazar da olan Jones, genetikçi olmasının avantajlarını kullanarak moleküler biyoloji ve genetiğin en karışık, en teknik konularını; birçok moleküler süreç ve olguyu çok basit ve anlaşılır bir dille açıklıyor.
Jones kitabında Darwin’in yöntemi ve tarzını izlemiş. Ayrıca, Türlerin Kökeni’nin biçimini korumaya özel bir çaba harcamış. Bölüm sayısı, bölüm başlıkları, bölümlerin sıralanışı, bu bölümlerdeki alt başlıklar, Darwin’in, her bölümün sonuna koyduğu bölüm özetleri çoğunlukla kelimesi kelimesine Türlerin Kökeni’yle aynı. Bunlarla da yetinmemiş, kitabın son bölümüne Türlerin Kökeni’nin son bölümü olan ve Darwin tarafından yazılan “Özet ve Sonuç” kısmını da olduğu gibi almış. Yukarıda belirttiğimiz gibi, Jones da, Darwin gibi söylediklerini çok sayıda ve çok çeşitli örnekle açıklamış ve yine Darwin gibi, oldukça akıcı, anlaşılır ve yer yer de neşeli bir üslup kullanmış.
Elbette Jones yalnızca Darwin’in kitabını güncellemekle kalmamış. Yani kitabı aynen alıp sadece örnekleri yenilemekle yetinmemiş. Darwin’in yanlışlarını düzelttiği, kendisinin eklediği bölümler de az yer kaplamıyor kitapta.
Profesör Jones Neredeyse Balina Gibi’de, baştan sona Türlerin Kökeni’nin birinci baskısındaki orijinal sıralamaya sadık kalmasına rağmen, yine de kitabın başına ve sonuna tamamen kendine ait iki bölüm eklemiş.
Kitabın başındaki giriş bölümünde, Darwin’den bu yana gelişmeleri, evrim-yaratılış tartışmasının bugünkü durumunu, genetiğin yeni bulgularını, kitabı yazma gerekçesini, kendi tezlerini anlatıyor. Kitabın son kısmında, Darwin’den alıp kitabına koyduğu “Özet ve Sonuç” bölümünden hemen önce, perdeyi kaldırıp araya girerek ve bu bölüm için üstelik “Perde Arası” başlığını kullanarak kendi diyeceklerini demiş.
Evrim konusundaki tek kuram kuşkusuz Darwin’inki değil. Öncesinde olduğu gibi Darwin’den sonra da değişik evrim kuramları ortaya atıldı. Bugün de, Darwin’in eksik bıraktığı; evrimle ilgili iyi açıklayamadığı, ya da yanlış açıkladığı; veyahut da Darwin’in kuramının yetmediği yerler için yeni tezler öne sürülüyor. Profesör Jones kitabında bu tezleri de yer yer ele alıyor.
Neredeyse Balina Gibi evrim kuramı hakkında ayrıntılı bilgi edinmek için iyi bir fırsat.
Profesör Jones, “bugün ABD’de, evrime inanmadıklarını, son on bin yıl içinde ilahi bir güç tarafından yaratıldıklarına inandıklarını söyleyen yüz bin civarında Amerikalı var. Bu görüş hızla Müslüman dünyasına da yayılıyor. İnsanlara, evrime neden inandığımızı söylemeliyiz. Sadece, ‘evrime inanıyorum, çünkü doğru’ demek yetmez. Olgulara ihtiyacımız var. Kitabım da bunu sağlıyor. Olgular ve örnekler veriyor, bunların ışığında Darwin’in yaptığı tartışmayı yapıyorum.” diyor.
Gerçekten de bugün, evrime yapılan bunca saldırının karşısında sadece, “Evrim doğru; bilim, evrim doğru diyor. Bu yüzden de evrime inanıyorum” demek yetmez. Bilimin sunduğu bu bulguları öğrenmek, yakından bilmek gerekiyor. Neredeyse Balina Gibi kitabı da bunu sağlıyor. Evrim kuramını, kuramla ilgili tartışmaları, bu konuda bilimin en son söylediğini öğrenmek için 450 sayfalık bu eser bir olanak.
Bu konuda dünyada, özellikle ABD’nin ateşlediği büyük bir tartışma sürüyor. Tartışmanın iki tarafı da -evrimi savunan bilim tarafı da, yaratılışı savunan taraf da-, özellikle İngilizce konuşulan dünyada, çok sayıda kitap yayınlıyor. Evrimle ilgili literatüre her gün bir yenisi ekleniyor. Tartışmanın hararetli geçtiği ülkelerden birisi de Türkiye. Ama itiraf etmek gerekir ki, bu konuda Türkiye’de asıl hareketli olan, sürekli yayın yapan taraf yaratılışçılar. Evrimi savunanların ürünleri daha az. Bunun böyle olmasının kuşkusuz ülkeye özgü pek çok politik, ideolojik, sosyal ve kültürel nedeni var. Ama buradaki konumuz bu nedenleri tartışmak değil.
Darwin’in Türlerin Kökeni kitabının yayınlanmasının üzerinden 150 yıl geçti. Evrim kuramı, elde edilen yeni bilgilerle daha zenginleşti, daha doğrulandı. İnsanlık tarihinin belki de üzerinde en fazla tartışma, hakkında en fazla yayın yapılan konusu evrim, kişisi Darwin, kitabı da Darwin’in 1859’da yayınladığı ünlü Türlerin Kökeni. Böyle olunca, bu kadar konuşulan, hakkında bunca yayının olduğu Türlerin Kökeni’nin dünyada en fazla okunan kitaplardan biri olduğunu sanıyor insan doğal olarak. Böyle mi? İngiltere’nin önde gelen üniversitelerinden University College London’ın (UCL) genetik profesörlerinden Steve Jones, bu soruya “hayır” diye yanıt veriyor. Profesör Jones, “Üniversite’de biyoloji öğrencilerine genetik dersleri veriyorum. Her yıl yeni gelen öğrencilere Darwin’in kitabını okuyup okumadıklarını sorarım. Bugüne dek, okudum diyen tek bir öğrenciyle karşılaşmadım” diyor.
Steve Jones buradan yola çıkarak, “evrim kuramı yeterince bilinmiyor, Darwin’in kuramını tanıtmak, bu konudaki yeni bulguları göstermek lazım” deyip Darwin’in kitabını bir anlamda yeniden yazmaya karar vermiş. Darwin yaşıyor olsaydı Türlerin Kökeni kitabını bugünkü bilgilerimizle nasıl yazardı diye düşünmüş ve oturmuş bilgisayarının başına. Kalktığında ortaya Neredeyse Bir Balina Gibi - Güncellenmiş Türleri Kökeni (Almost Like a Whale - The ‘Origin of Species’ Updated) adlı 400 sayfalık bir kitap çıkmış. 1999’da İngiltere’de yayınlanan bu kitap kısa zaman sonra ABD ve Kanada’da Darwin’in Hayaleti (Darwin’s Ghost) ve Almanya’da da Balina Yüzgeçlerini Nasıl Kazandı (Wie der Wal zur Flosse kam) adıyla piyasaya sürüldü. Evrimle ilgili yoğun bilginin olduğu kitap bu ay sonunda Türkçe’de, Neredeyse Balina Gibi - Güncellenmiş Türlerin Kökeni adıyla Evrensel Basım Yayın tarafından yayınlanıyor.
Profesör Jones kitapta evrim kuramını bütün boyutlarıyla ele alıyor; bugünkü bilgiler ışığında evrimi irdeliyor. Sonunda ortaya muazzam bir bilgi dağı çıkıyor. Darwin gibi Jones da, evrimin doğruluğunu kanıtlayan üç, beş, on değil, doğadan yüzlerce örnek sıralıyor kitabında. Ve üstelik verdiği örnekler, binlerce yıl önce yaşamış ve bugün artık kaybolmuş türlerden değil. Bugün de yaşayan; çok kısa zaman önce evrim geçirmiş ve gözlerimizin önünde hâlâ geçirmekte olan türleri inceliyor daha çok. Evcil hayvanlardan vahşilerine dek çoğunlukla iyi bilinen türleri evrim açısından ele alıyor: Kediler, köpekler, domuzlar, güvercinler, serçeler, ispinozlar, kargalar, atlar, öküzler, antiloplar, kertenkeleler, fareler, güller... vb vb.. Yalnızca bilinen türlerdeki evrimi incelemekle de sınırlamıyor kendini. Evrimin ortaya çıkardığı yeni türleri de evrimin süzgecinden geçiriyor. AIDS hastalığına neden olan HIV, değişik kimyasal maddelere direnç kazanan böcek ve haşereler, antibiyotiklere dirençli hale gelen bakteriler... hepsi de Jones’un örnekleri arasında. Profesör Jones, yaratılışçıların, “verilen örnekler hep binlerce yıl öncesinden; evrimciler bugün evrim geçirmekte olan tek bir örnek gösteremez” iddialarını böyle çok sayıda örnekle yanıtlıyor ve evrimin bugün de sürmekte olduğunu somut olarak gösteriyor. Akademik kariyerinin yanı sıra televizyon programcısı, köşe yazarı ve çok ödüllü bir yazar da olan Jones, genetikçi olmasının avantajlarını kullanarak moleküler biyoloji ve genetiğin en karışık, en teknik konularını; birçok moleküler süreç ve olguyu çok basit ve anlaşılır bir dille açıklıyor.
Jones kitabında Darwin’in yöntemi ve tarzını izlemiş. Ayrıca, Türlerin Kökeni’nin biçimini korumaya özel bir çaba harcamış. Bölüm sayısı, bölüm başlıkları, bölümlerin sıralanışı, bu bölümlerdeki alt başlıklar, Darwin’in, her bölümün sonuna koyduğu bölüm özetleri çoğunlukla kelimesi kelimesine Türlerin Kökeni’yle aynı. Bunlarla da yetinmemiş, kitabın son bölümüne Türlerin Kökeni’nin son bölümü olan ve Darwin tarafından yazılan “Özet ve Sonuç” kısmını da olduğu gibi almış. Yukarıda belirttiğimiz gibi, Jones da, Darwin gibi söylediklerini çok sayıda ve çok çeşitli örnekle açıklamış ve yine Darwin gibi, oldukça akıcı, anlaşılır ve yer yer de neşeli bir üslup kullanmış.
Elbette Jones yalnızca Darwin’in kitabını güncellemekle kalmamış. Yani kitabı aynen alıp sadece örnekleri yenilemekle yetinmemiş. Darwin’in yanlışlarını düzelttiği, kendisinin eklediği bölümler de az yer kaplamıyor kitapta.
Profesör Jones Neredeyse Balina Gibi’de, baştan sona Türlerin Kökeni’nin birinci baskısındaki orijinal sıralamaya sadık kalmasına rağmen, yine de kitabın başına ve sonuna tamamen kendine ait iki bölüm eklemiş.
Kitabın başındaki giriş bölümünde, Darwin’den bu yana gelişmeleri, evrim-yaratılış tartışmasının bugünkü durumunu, genetiğin yeni bulgularını, kitabı yazma gerekçesini, kendi tezlerini anlatıyor. Kitabın son kısmında, Darwin’den alıp kitabına koyduğu “Özet ve Sonuç” bölümünden hemen önce, perdeyi kaldırıp araya girerek ve bu bölüm için üstelik “Perde Arası” başlığını kullanarak kendi diyeceklerini demiş.
Evrim konusundaki tek kuram kuşkusuz Darwin’inki değil. Öncesinde olduğu gibi Darwin’den sonra da değişik evrim kuramları ortaya atıldı. Bugün de, Darwin’in eksik bıraktığı; evrimle ilgili iyi açıklayamadığı, ya da yanlış açıkladığı; veyahut da Darwin’in kuramının yetmediği yerler için yeni tezler öne sürülüyor. Profesör Jones kitabında bu tezleri de yer yer ele alıyor.
Neredeyse Balina Gibi evrim kuramı hakkında ayrıntılı bilgi edinmek için iyi bir fırsat.
Profesör Jones, “bugün ABD’de, evrime inanmadıklarını, son on bin yıl içinde ilahi bir güç tarafından yaratıldıklarına inandıklarını söyleyen yüz bin civarında Amerikalı var. Bu görüş hızla Müslüman dünyasına da yayılıyor. İnsanlara, evrime neden inandığımızı söylemeliyiz. Sadece, ‘evrime inanıyorum, çünkü doğru’ demek yetmez. Olgulara ihtiyacımız var. Kitabım da bunu sağlıyor. Olgular ve örnekler veriyor, bunların ışığında Darwin’in yaptığı tartışmayı yapıyorum.” diyor.
Gerçekten de bugün, evrime yapılan bunca saldırının karşısında sadece, “Evrim doğru; bilim, evrim doğru diyor. Bu yüzden de evrime inanıyorum” demek yetmez. Bilimin sunduğu bu bulguları öğrenmek, yakından bilmek gerekiyor. Neredeyse Balina Gibi kitabı da bunu sağlıyor. Evrim kuramını, kuramla ilgili tartışmaları, bu konuda bilimin en son söylediğini öğrenmek için 450 sayfalık bu eser bir olanak.